ÇEK'ten Dikkat Eksikliği Aşırı Hareketlilik Bozukluğu (DEAHB) bilgilendirme rehberi çalışması

Çağdaş Eğitim Kooperatifi Rehberlik ve Psikolojik Danışma Merkezi Komisyonu tarafından, Dikkat Eksikliği Aşırı Hareketlilik Bozukluğu (DEAHB) Farkındalık Ayı kapsamında bilgilendirme rehberi hazırlandı.

BURSA (İGFA) - DEAHB’ın yalnızca “dikkatini vermemek” ya da “çok hareketli olmak” anlamına gelmediğine işaret edilen rehberde, DEAHB’ın en genel tanımıyla dikkati düzenleme, dürtüleri kontrol etme, davranışı organize etme ve kendini yönetme becerilerindeki güçlüklerle seyreden nörogelişimsel bir bozukluk olduğu ifade edildi.

Rehbere göre DEAHB söz konusu olduğunda ailelerin ve öğretmenlerin ortak görüşü; “Çocuğun davranışını görürüz ama davranışın arkasında ne olduğunu her zaman göremeyiz" diye konuştu.

Rehberde öne çıkan bazı başlıklar şu şekilde sıralanabilir:

- DEAHB çocuklukta başlar; belirtiler ergenlik ve yetişkinlikte de sürebilir. Üç temel belirti alanı vardır: dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik. Ancak her DEAHB’li çocuk aynı görünmez.

- Çoğu zaman karşımızda “yapmak istemeyen” değil, yapmak istediği hâlde bunu sürdürmekte zorlanan bir çocuk vardır.

- DEAHB kötü ebeveynliğin sonucu değildir, tembellik değildir, zekâ geriliği değildir, şımarıklık değildir, çocuğun bilerek yaptığı davranışlardan ibaret değildir.

- Her hareketli çocuk DEAHB’li değildir. Yaşına göre hareketli, sabırsız ya da zaman zaman dalgın olmak gelişimin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, belirtilerin yaşa göre beklenenden belirgin biçimde fazla olması, süreklilik göstermesi ve çocuğun günlük yaşamını olumsuz etkilemesidir.

- DEAHB’nin tek bir nedeni yoktur. İkiz ve aile çalışmaları genetik etkenlerin oldukça güçlü olduğunu gösterir; ancak bu “Tek bir DEAHB geni” olduğu anlamına gelmez. Küçük etkili çok sayıda genetik farklılık, beyin gelişimi ve çevresel etkenlerle birlikte rol oynar.

- DEHB’nin nedeni ebeveyn tutumları değildir. Ancak, çocuğun çevresinin nasıl düzenlendiği, belirtilerin günlük yaşamı ne kadar etkileyeceğinde önemli rol oynar.

- Belirtilerin varlığı tek başına yetmez. Belirtilerin en az 6 aydır sürmesi ve gelişim düzeyiyle uyumsuz olması gerekir.

- DEAHB tanısını tek başına koyan bir kan testi, beyin görüntülemesi, bilgisayar testi ya da psikolojik test yoktur. Tanı; gelişim öyküsü, belirtilerin başlangıcı, evde ve okulda nasıl göründüğü, aileden alınan bilgiler ve öğretmen gözlemlerinin birlikte değerlendirildiği kapsamlı bir klinik süreçtir. Ölçekler ve nöropsikolojik testler bu süreci destekler, yerini tutmaz.

- Çocuk ve ergenlerde tanısal değerlendirmede çocuk ve ergen psikiyatristi temel rol üstlenir. Klinik psikologlar ve psikologlar ayrıntılı psikolojik değerlendirme, psiko-eğitim, ebeveyn çalışmaları ve psikoterapide önemli rol oynar. Gerektiğinde çocuk doktorları, özel eğitim uzmanları, ergoterapistler ve diyetisyenler de sürece katılır.

- DEAHB tedavisi bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Yalnızca çocuğu değil, içinde yaşadığı sistemi de desteklemek gerekir. Plan; çocuğun yaşı, belirtilerin şiddeti, işlev kaybı, eşlik eden güçlükler ve aile koşullarına göre kişiye özel hazırlanır.